سوژه هاي مناسب براي سينماي بدنه

بحث بر سر فيلمنامه هاي داستاني و غير داستاني، تجاري و هنري و مخاطب عام و مخاطب خاص آن قدر بوده كه ما بتوانيم بدون ارائه تعريف مشخص از اين تيترها به آن استناد كنيم. آن نوع سينمايي كه تاكنون در بخش بازر سوژه به آن توجه داشته باشيم، سينماي نوع اول يعني داستاني-تجاري و مخاطب عام بوده است. البته مي توان با نگاهي به همين موضوعات جنايي پرجنجال فيلمنامه اي نوشت بدون آگرانديسمان كردن بخش هاي ملتهب ماجرا. ارجاع مي دهم به فيلمنامه پسر نوشته ژان پير و لوك داردن كه رويارويي يك مرد را با قاتل پسرش در بخش مهمي از فيلمنامه تصوير مي كند بدون آن كه ما با كنش و واكنش هاي پر افت و خيز فيلم هاي جنايي رو به رو باشيم. اما آن چه فعلاً در اين بخش مجال پرداختن به آن را داريم، همان سوژه هاي مناسب براي سينماي بدنه و چگونگي پرداختن مناسب آنهاست. چند رويداد خبري را كه به نظر مي رسد پيدا كردن نقاط اوج و فرود در آنها ساده تر است. صرفاً معرفي مي كنيم و از ميان آنها يك سوژه را جهت ارائه مراحل تبديل يك ايده به طرح اوليه گسترش مي دهيم.

اخبار انتخابي
 

راز 8 ماهه ناپديد شدن يك مرد و دختر خردسال
 

دختر نوجوان پس از آشنايي با خواستگارش به سرعت به همسري او در مي آيد. او ادعا مي كند تنها روزهاي نخست زندگي مشترك خوبي داشته اند و پس از آن به طور ناگهاني رفتارهاي شوهر تغيير كرده و با كوچكترين ناراحتي او را زير ضربات مشت و لگد مي گرفته. زن جوان -19 ساله- به خانه مادرش پناه مي برد و پيغام مي فرستد كه شوهرش او را طلاق بدهد. شوهر نمي پذيرد و وقتي متوجه مي شود همسرش مهريه اش -150 سكه بهار آزادي- را به اجرا گذاشته، نيمه شب پنهاني وسايل خانه را به همراه دختر خردسالشان برمي دارد و به جاي ديگري نقل مكان مي كند. زن جوان از آن زمان به دليل دوري از فرزندش دچار افسردگي و بيماري عصبي-روحي و رواني شده است. به نظر مي رسد مادر جست و جوها را براي يافتن دختر كوچكش كامل كرده و اثر از آثار او پيدا نكرده است. زن جوان مي گويد: «حالا 8 ماه از آن اتفاق گذشته كم كم به اين تنهايي عادت كرده ام و مي خواهم زندگي جديدي را شروع كنم.»

ازدواج مجدد يك زوج 33 ساله پس از طلاق
 

پيرزن 81 ساله پرتغالي 33سال پيش به دليل ارتباط شوهرش با زنان پس از سه سال زندگي مشترك از او جدا شده بود. او اكنون با يك پيرمرد 91 ساله دوباره ازدواج كرده است و دليل بازگشت همسر قبلي اش را اين طور عنوان مي كند كه او اكنون آرام شده است و با زنان ديگر رابطه اي ندارد. پيرزن معتقد است كه پيرمرد عاشق اوست و اظهار مي كند در 33 سال گذشته هرگز صحبت كردن با هم را ترك نكرده اند.

دختر 19 ساله و اخاذي از يك فوتباليست
 

فوتباليست حرفه اي يك سال پيش دختر 18 ساله اي را به عقد موقت خود در مي آورد. پس از مدتي دختر ادعا مي كند كه مشكل مالي دارد و از پسر درخواست پنج ميليون تومان پول مي كند. پسر به رفتارهاي او مشكوك شده و مكالماتش را ضبط مي كند. دختر وقتي متوجه اين موضوع مي شود، رابطه اش را با پسر فوتباليست پايان مي دهد. پس از اين قطع رابطه دو سارق شرور به فوتباليست حمله مي كنند و نوارهاي كاست را مي ربايند. فوتباليست مأموران را متقاعد مي كند كه اين دو شرور از جانب دختر اجير شده اند و دختر هم پس از دستگيري به اين موضوع اعتراف مي كند.

قتل همسر با سيانور به خاطر رابطه پنهاني
 

زن قاتل ادعا مي كند از همان روزهاي اول زندگي مشترك با همسرش اختلاف داشته، بارها از او تقاضاي طلاق كرده، اما شوهر حاضر نيست با وجود زندگي تلخ و پركشمكشي كه بين آنها جريان داشته، از زنش جدا شود. بنا به گفته مأموران زن يك اسلحه كمري براي كشتن و خلاصي از دست شوهرش تهيه مي كند، اما جرئت استفاده از آن را ندارد. آشنايي زن با يك پسر جوان به او جرئت مي دهد تا با همكاري هم از دست شوهر خلاص شوند. پسر جوان استفاده از سيانور را ساده ترين راه كشتن مرد مي داند و جزئيات استفاده از اين روش را به زن مي آموزد. پس از كشته شدن مرد به اين روش، پسر جوان براي از بين بردن جسد به كمك زن مي آيد. پسر جوان در اعتراف خود به پليس دليل اين همكاري را ازدواج با زن و دريافت يك پژو صفر از او كه از قبل قولش را داده بود، عنوان مي كند.

انتقام گيري خونين كنار زاينده رود
 

مرد ميانسالي در رودخانه زاينده رود غرق مي شود. اثر ضربات ناشي از شيء برنده بر روي جسد نشان از وقوع قتل دارد. پليس پس از پرس و جو متوجه مي شود مرد ميانسال با زوج جواني رابطه دوستي داشته و در روز جنايت نيز با آنها ديده شده اند. در اعترافات مرد جوان اين مرد نظر سوء داشته و اين امر توسط زن جوان به شوهرش اطلاع داده مي شود. بنابراين مرد جوان، دوست ميانسالش را به بهانه قدم زدن و تفريح كنار رودخانه مي برد و مدتي او را با همسرش تنها مي گذارد. مقتول در اين مدت كوتاه قصد آزار و اذيت زن را مي كند و مرد هم از نظر سوء او به همسرش مطمئن مي شود، دوست ميانسالش را با ضربات قداره به قتل رسانده و جسدش را زير پل زاينده رود رها مي كند.
خبرها به ترتيب نزولي تنظيم نشده اند، اولي را از اين جهت براي گسترش انتخاب كردم كه به نظرم بخش جذابش ميتواند همان باشد كه در يك جمله كلي از زبان شخصيت اصلي خلاصه شده: «كم كم به اين تنهايي عادت كرده ام و مي خواهم زندگي جديدي را شروع كنم.» پرداخت اين جمله در بيش از هفتاد دقيقه پاياني فيلمنامه، همان بخش جذاب فيلمنامه نويسي است.

تبديل ايده به طرح اوليه
 

ايده: زن جواني پس از طي يك پروسه افسردگي كه ناشي از 8 ماه نديدن فرزند و ربودن او توسط شوهرش است تصميم مي گيرد خود را نجات بدهد و به زندگي باز گردد.
شروع فيلمنامه مي تواند از لحظه اي باشد كه زن جوان متوجه مي شود دختر خردسال و همچنين شوهرش گم شده اند. وحشت او كه ناشي از مشاهده خانه خالي اش بدون هيچ وسيله و هيچ موجود زنده اي است، قلاب مناسبي براي نگه داشتن تماشاچي در دقايق آغازين فيلم است. كمتر از ده دقيقه زمان لازم است تا شخصيت اصلي مراحل مختلف را براي كشف حقيقت - ربوده شدن بچه توسط پدرش - طي مي كند. وقتي او اين مسئله را باور مي كند مدتي را در افسردگي و توضيح مشكلات زندگي مشتركشان به پليس مي گذراند. نقطه عطف اول فيلمنامه جايي است كه زن تصميم مي گيرد زندگي اش را از يكنواختي و نااميدي و خود را از افسردگي نجات بدهد. دراين بخش فيلمنامه نويس قدم هايي را براي شخصيت اصلي طراحي مي كند هماره با موانع روبه رويي آنها. اول از همه زن تصميم مي گيرد كاري براي خود دست و پا كند. براي زني با شرايط او چه موانعي مي توان طراحي كرد؟ باورپذيرترين و مناسب ترين مانع براي زن كمبود مهارت هاي لازم جهت پيدا كردن كار و مهم تر از آن وجود يك پدر سخت گير است كه نان آور خانه را وظيفه خود به تنهايي مي داند. شخصيت مورد نظر ما بايد اولاً پدر را راضي كند كه در اين بخش مادر سنتي اش هم به شيوه خود به كمك او مي آيد و ثانياً مهارت هاي خود را از كودكي تا امروز به ياد بياورد و احيا كند. شغلي براي او طراحي مي كنيم. اين شغل بايد هم تراز با طبقه اجتماعي اش باشد. از آنجا كه ما شخصيتمان را مناسب طبقه سنتي و محروم جامعه شناخته ايم، بهتر است او در جست و جوي خود براي يافتن شغل مناسب،‌ به مشاغل كارگاهي روي بياورد. مثلاً خياطي، گلدوزي، توليدي هاي كيف و كفش و ... اين محيط ها علاوه بر آن كه مشكلات خاص خود را براي شخصيت به وجود مي آورند، محيطي براي ايجاد دوستي هاي جذاب و روابط رفيقانه موجود در فيلمنامه است. در اين ميان زن جوان تلاش خود را براي يافتن دخترش متوقف نمي كند. بهتر است در راه اين جست و جو نياز او به پول هم محرز باشد. در اين صورت انگيزه بيشتري براي باقي ماندن در محيط كار و تحمل تلاش هاي آن پيدا مي كند و از طرفي اين مسئله براي تماشاچي هم مهم مي شود كه او در كارش موفق باشد، بتواند پول جمع كند و در راستاي آن بتواند به هدف طراحي شده براي او - پيدا كردن فرزند گم شده اش - برسد. بسط و گسترش طرح به شيوه گام به گام بايد همواره در راستاي اين دو خطي اوليه صورت بگيرد. بايد حواسمان باشد كه شخصيت چه هدفي دارد، ما به عنوان فيلمنامه نويس چه هدفي داريم و آيا طراحي قصه بر مبناي اين اهداف هست يا نه؟ در مورد طرحي كه انتخاب كرده ايم،‌ مسير طراحي شده در ايجاد انگيزه براي زندگي پوياتر شخصيت شايد بهترين نباشد، اما درست به نظر مي رسد. زني كه تا ديروز در انديشه پيدا كردن فرزند، در چهارديواري خانه محبوس بود، امروز به صحنه اجتماع آمده و مي تواند خودش درباره راه حل هاي موجود براي حل مشكلش فكر كند و تصميم بگيرد. طي مسير انتخاب شغل و رويارويي با مسائلش حين اشتغال به كار، داستان فيلمنامه نيازمند نقطه اي براي تغيير جهت مسير حركت شخصيت اصلي و پيش برنده است. نياز بي پاسخ زن، حس مادرانه است. چگونه مي تواند اين حس را بدون يافتن فرزند، جوابگو باشد. احتمالاً مادري كردن براي كسي كه از كمبود اين نعمت رنج مي برد، به ذهن شما هم رسيده است. دختر نوجواني را در نظر بگيريد كه مادر ندارد، پس پدر دارد، آيا با پدرش به تنهايي زندگي مي كند؟ به هر حال اين نوجوان مي تواند شرايطي مشابه فرزند ربوده شده زن داشته باشد. پدري بداخلاق، نامادري نامهربان يا ... مسيري كه شخصيت اصلي، در مواجهه با اين دختر و مشكلات او طي مي كند، مشابه مسيري كه در زندگي خانوادگي اش طي كرده نيست. او طي راهنمايي هاي دختر، مي تواند به اشتباهات خود پي ببرد. و البته شايد شما انتخاب ديگري داشته باشيد. ممكن است دلتان بخواهد شخصيتي كه طراحي كرده ايد، انتقام خود را از دشمن اوليه شوهرش بگيرد. او پدر دختر را نمادي از پدر دختر خردسال خودش مي بيند و بلايي را كه بر او سرش آورده، اين بار زن بر سر پدر دختر نوجوان مي آورد. او دختر نوجوان را مي دزدد، نزد خود مي برد و هر دو از كارگاه فرار مي كنند. دو زن جوان بايد به دنبال كار و پول براي تأمين معاش باشند و اين آغاز، پايان فيلم نامه شماست.
توجه داريد كه نوع انتخاب و طراحي شخصيت تا چه اندازه مي تواند مسير فيلمنامه را تغيير بدهد. دو ورسيوني كه از نيمه دوم طرح فيلمنامه اتود زديم. بر فرضيه كنراد كه «شخصيت هامن ماجراست» صحه مي گذارد.
منبع: فيلم نگار شماره 36